Süre tek başına bağımlılığı gösterir mi?
Bir kişinin ekranda çok zaman geçirmesi tek başına bağımlılık tanısı anlamına gelmez. İş, eğitim, sosyal yaşam ve eğlence giderek daha fazla çevrimiçi yürütüldüğü için toplam süre bağlamdan bağımsız yorumlanamaz. Daha önemli sorular; kullanım üzerinde kontrolün ne kadar olduğu ve kullanımın yaşamın diğer alanlarını nasıl etkilediğidir.
Uyku düzeninin bozulması, okul/iş sorumluluklarının ihmal edilmesi, ilişkilerde belirgin çatışma, oyun dışında etkinliklerin giderek azalması ve kişi azaltmak istediği halde bunu sürdürememesi klinik değerlendirmede daha anlamlı işaretlerdir.
Oyun neden bu kadar sürükleyici olabilir?
Dijital oyunlar hızlı geri bildirim, hedef, ödül, sosyal etkileşim ve ilerleme hissini aynı ortamda sunabilir. Özellikle gerçek yaşamda stres, yalnızlık veya başarı hissi eksikliği varsa oyun kısa vadede güçlü bir kaçış ve yeterlilik deneyimi sağlayabilir. Sorun, bu işlevin zamanla tek veya baskın baş etme yolu hâline gelmesidir.
İnternet oyun bozukluğunda BDT’yi inceleyen sistematik derleme ve meta-analiz, tedavi sonrasında oyun bozukluğu belirtileri ile depresyon ve kaygı belirtilerinde iyileşmeler bildirmiş; uzun dönem takip bulgularının ise daha sınırlı olduğunu belirtmiştir.1
Kontrol kaybı nasıl görünür?
“Bir saat oynayacağım” deyip saatlerce devam etmek, oyunu bırakınca yoğun huzursuzluk yaşamak, diğer sorumlulukları sürekli ertelemek veya olumsuz sonuçlara rağmen kullanımı azaltamamak kontrol güçlüğünün örnekleri olabilir. Bazı kişilerde sorun yalnızca oyun değil, sosyal medya veya farklı çevrimiçi etkinliklerle de ilişkili olabilir.
Gaming disorder müdahalelerini inceleyen 2023 tarihli sistematik derleme ve meta-analiz, psikolojik müdahalelerin belirtileri azaltmada yararlı olabileceğini ancak kanıt tabanının halen gelişmekte olduğunu vurgulamaktadır.2
Psikoterapide yalnızca ekran süresi mi azaltılır?
Amaç her zaman teknolojiyi tamamen bırakmak değildir. Kullanımın hangi ihtiyacı karşıladığı, günün hangi saatlerinde arttığı, tetikleyici duygular, uyku, erteleme ve sosyal yaşam birlikte değerlendirilir. Plan; kullanım sınırları, alternatif etkinlikler, bildirim/erişim düzenlemeleri ve dürtüyle baş etme stratejilerini içerebilir.
Türkiye’de internet bağımlılığı tedavisinde bilişsel davranışçı grup terapilerini inceleyen derleme, BDT temelli yaklaşımların önemli bir müdahale seçeneği olduğunu; ülkemizde daha fazla kontrollü araştırmaya ihtiyaç bulunduğunu belirtmektedir.3
Ebeveynler hangi işaretleri izlemeli?
Çocuk ve ergenlerde yalnız “kaç saat oynuyor?” sorusuna odaklanmak yerine uyku, okul devamı, arkadaş ilişkileri, aile çatışması ve oyun dışı ilgi alanlarındaki değişime bakmak daha işlevseldir. Ani ve sert yasaklar bazı ailelerde çatışmayı büyütebilir; daha öngörülebilir sınırlar ve ortak planlama tercih edilebilir.
Türkiye’de 2026’da yayımlanan karma yöntemli bir çalışma, ebeveynlerin internet oyun bozukluğunu tanıma ve uygun yardım kaynağına yönelme konusunda ruh sağlığı okuryazarlığının önemine dikkat çekmiştir.4
Klinik değerlendirmede özellikle neye bakılır?
Kullanım süresinin yanında kontrol kaybı, işlevsellik, uyku, okul/iş performansı, çevrimiçi harcamalar, sosyal ilişkiler, eşlik eden kaygı/depresif belirtiler ve kullanımın hangi duygusal işlevi gördüğü değerlendirilir.
Ergenlerde aile sınırları ve ebeveyn-çocuk çatışması da planın parçası olabilir. Hedef teknoloji kullanımını şeytanlaştırmak değil, kişinin yaşamındaki yerini daha dengeli ve kontrol edilebilir hâle getirmektir.
Kaynakça
Bu yazı hazırlanırken yararlanılan seçili akademik kaynaklar:
- Stevens MWR, King DL, Dorstyn D, Delfabbro PH. Cognitive Behavioral Therapy for Internet gaming disorder: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology & Psychotherapy. 2019;26(2):191–203.
- Treatment effects of therapeutic interventions for gaming disorder: A systematic review and meta-analysis. Addictive Behaviors. 2023.
- Küçükkaraca N, Pak H. İnternet Bağımlılığı Tedavisinde Bilişsel Davranışçı Grup Terapileri. Bağımlılık Dergisi. 2023;24(4):528–538.
- Soysal G, Morgül E, Atalan Ergin D. Ana-babaların Bağımlılık Okuryazarlığı ve İnternet Oyun Oynama Bozukluğu: Karma Desen Bir Çalışma. Türk Psikoloji Yazıları. 2026;29(56).