Kontrolün zorlaşması
Planlanandan uzun sürdürme, miktarı veya zamanı sınırlayamama; karar verilse bile kullanımı ya da davranışı durdurmakta zorlanma.
Bağımlılık Psikoterapisi · İzmir Karşıyaka
Bağımlılık Psikoterapisi
Alkol, madde, kumar, teknoloji ve tütün kullanımıyla ilişkili zorlanmalarda; yalnızca davranışı durdurmaya değil, onu sürdüren döngüyü anlamaya, değişim becerilerini güçlendirmeye ve relaps riskini azaltmaya odaklanan yapılandırılmış bir psikoterapi süreci.
Bağımlılığı anlamak
Bağımlılık, yalnızca “irade” meselesi değildir.
Bağımlılık; bir maddeyi ya da davranışı sık tekrarlamaktan daha fazlasıdır. Kontrol etmeyi zorlaştıran, güçlü isteği besleyen ve yaşamı giderek kullanım çevresinde düzenleyen bir örüntü hâline gelebilir.
Psikoterapide amaç yargılamak ya da yalnızca “bırak” demek değildir. Davranışın hangi duygu, düşünce, ortam ve ihtiyaçlarla ilişkili olduğunu anlamak; kişinin değişim için daha işlevsel seçenekler geliştirmesine yardımcı olmaktır.
Döngü nasıl sürer?
Davranış çoğu zaman tek bir anda değil, bir zincir içinde oluşur.
Döngüyü görmek, “neden yine oldu?” sorusunu suçluluk üzerinden değil; gözlemlenebilir adımlar üzerinden ele almayı kolaylaştırır.
TetikleyiciBir duygu, ortam, kişi veya düşünce
İstek / dürtüGerilim, beklenti veya güçlü istek
DavranışKullanım, oyun, kumar ya da başka bir tekrar
Kısa rahatlamaGeçici rahatlama veya kaçınma
SonuçlarSuçluluk, kayıp, çatışma ve yeniden tetiklenme
Ne zaman destek?
Davranıştan çok,
hayattaki etkisine
bakılır.
Tek bir belirti bağımlılık anlamına gelmez. Ancak bazı örüntüler tekrar ediyor ve günlük yaşamı giderek daraltıyorsa profesyonel değerlendirme yararlı olabilir.
Bırakma girişimlerinin sık bozulması
Karar verilmesine rağmen aynı döngüye tekrar dönülmesi; bırakma ya da azaltma girişimlerinin kısa sürede bozulması.
Günlük işlevsellikte daralma
Uyku, iş, okul, ilişkiler veya sorumlulukların belirgin biçimde etkilenmesi; yaşam alanlarının kullanım etrafında daralmaya başlaması.
Zihinsel meşguliyet
Günün, planların ve dikkatin giderek madde ya da davranış çevresinde şekillenmesi; zihinsel alanın büyük kısmının bununla dolması.
Gizleme ve telafi etme
Kullanımı saklama, sonuçları küçümseme, açıklamalar üretme veya kayıpları telafi etmeye çalışma gibi örüntülerin belirginleşmesi.
İlişki, sağlık ve finansal etkiler
Güven kaybı, çatışma, fiziksel etkiler, borç, sosyal geri çekilme ya da duygusal zorlanmaların artması profesyonel destek ihtiyacına işaret edebilir.
Psikoterapinin rolü
Amaç yalnızca bırakmak değil; değişimi sürdürebilecek bir düzen kurmaktır.
Bağımlılık psikoterapisi, tek başına bütün tedavi değildir. Ancak psikolojik ve davranışsal döngüyü anlamak, motivasyonu güçlendirmek ve relaps riskini yönetmek için önemli bir çalışma alanı olabilir.
01 · AnlamakDöngüyü görünür hâle getirmek
Tetikleyiciler, kullanımın hangi ihtiyaca karşılık verdiği, güçlü istek anları ve davranışı sürdüren düşünce örüntüleri ayrıştırılır.
Tetikleyici analizi
Dürtü ve güçlü istek
Davranışın işlevi
02 · DeğiştirmekYeni baş etme yolları geliştirmek
Stres, yalnızlık, kaygı, öfke veya sıkıntı gibi durumlarda otomatik davranışın yerine uygulanabilir seçenekler oluşturulur.
Duygu düzenleme
Günlük rutinler
Sınırlar ve karar anları
03 · SürdürmekRelaps riskini önceden planlamak
Erken uyarı işaretleri, yüksek riskli dönemler ve “bir kez oldu, her şey bozuldu” düşüncesini büyütmeden sonraki adımlar birlikte planlanır.
Relaps önleme
Motivasyonun korunması
Günlük yaşamın yeniden kurulması
Aile ve yakınlar
Bağımlılık, yalnızca kişiyi değil; ilişki sistemini de etkileyebilir.
Bağımlılık süreci çoğu zaman eşleri ve aile üyelerini de etkiler. Güven kaybı, sınır koyma güçlüğü, borç, kriz anları ve duygusal yorgunluk yalnızca başvuran kişinin değil, yakınlarının da gündemine girebilir.
Uygun olduğunda eş veya aile üyeleri seanslara dahil edilebilir. Amaç taraf tutmak değil; aile desteğinin nasıl daha işlevsel olacağını, iletişim ve sınırların nasıl güçlendirilebileceğini birlikte ele almaktır.
Aile üyeleriyle 15–20 dakikalık ücretsiz bir ön görüşme planlanabilir. Bu görüşmede süreç, uygunluk ve destek biçimleri hakkında kısa bilgi paylaşılır.
Bağımlılık türleri
Ortak yönlerin yanında, her başlığın kendine özgü riskleri de vardır.
Aşağıdaki bilgi sayfalarında her bağımlılık türünün döngüsü, psikoterapide ele alınan başlıklar ve önemli risk noktaları daha ayrıntılı anlatılır.
01 · Alkol & madde
Madde kullanımının işlevini ve risklerini anlamak.
Psikoterapi sürecinde sık ele alınan başlıklardan bazıları:
- Tetikleyiciler ve kullanımın işlevi
- Tolerans, yoksunluk ve relaps riski
- Eşlik eden psikolojik zorlanmalar
Kayıpların peşinden değil, döngünün kaynağına bakmak.
Psikoterapi sürecinde sık ele alınan başlıklardan bazıları:
- Kayıp telafisi ve kontrol kaybı
- Finansal etkiler ve gizleme
- Dürtüler, aile ve ilişki etkileri
Ekran süresinden önce, işlevselliğe bakmak.
Psikoterapi sürecinde sık ele alınan başlıklardan bazıları:
- Uyku, okul veya iş düzeni
- Oyun/ekran döngüsü ve sınırlar
- Sosyal yaşam ve dijital alışkanlıklar
Rutinleri ve tetikleyicileri yeniden düzenlemek.
Psikoterapi sürecinde sık ele alınan başlıklardan bazıları:
- Otomatik kullanım anları
- Bırakma planı ve güçlü istek
- Davranışsal destek ve tıbbi bırakma desteği
Relaps / nüks
Yeniden kullanım, önceki ilerlemeyi sıfırlamak zorunda değildir.
Relaps önemli bir risk işaretidir. Ancak “her şey bozuldu” biçiminde ele almak yerine olayın öncesini, anını ve sonrasını incelemek yeni planı güçlendirebilir.
ÖncesiRiski artıran duygu, ortam veya olay neydi?
AnHangi karar noktasında otomatikleşme başladı?
SonrasıSonuçlar ve öğrenilenler neler?
Yeni planBir sonraki benzer durumda ne yapılabilir?
Tıbbi değerlendirme
Bazı durumlarda psikoterapiye ek olarak tıbbi destek gerekir.
Özellikle uzun süreli veya yoğun alkol ve bazı madde kullanımlarında ani bırakma ciddi yoksunluk belirtilerine yol açabilir. Şiddetli titreme, bilinç değişikliği, nöbet, ağır yoksunluk, psikotik belirtiler veya kişinin kendine / başkasına zarar verme riski varsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.
Psikoterapi gerekli olduğunda psikiyatri, bağımlılık tedavi birimleri ve diğer sağlık hizmetleriyle eşgüdümlü yürütülebilir. Acil risk durumlarında 112 aranmalıdır.
Görüşme süreci
Bağımlılık psikoterapisi nasıl başlar?
Süreç hazır bir kalıba göre değil; başvurunun niteliği, güvenlik, kişinin hedefleri ve günlük yaşam koşulları dikkate alınarak yapılandırılır.
İlk değerlendirme
Kullanımın ya da davranışın seyri, tetikleyiciler, önceki bırakma girişimleri, günlük yaşama etkiler ve riskler ele alınır.
Hedeflerin belirlenmesi
Değişime hazır oluş, güvenli ve klinik açıdan uygun hedefler ve ihtiyaç duyulan diğer destekler birlikte netleştirilir.
Beceri ve davranış planı
Dürtü yönetimi, tetikleyici analizi, alternatif baş etme yolları, günlük düzen ve ilişki sınırları üzerinde çalışılır.
Sürdürme ve relaps önleme
Riskli dönemler, erken uyarı işaretleri ve değişimin seans dışındaki günlük yaşamda nasıl sürdürüleceği düzenli olarak gözden geçirilir.
Sık sorulan sorular
Başvuru öncesinde merak edilenler.
Bağımlılık psikoterapisine başlamadan önce en sık sorulan başlıklara kısa ve açık yanıtlar.
Kullanım ya da davranış döngüsü, tetikleyiciler, güçlü istek ve dürtüler, motivasyon, duygu düzenleme, günlük işlevsellik, relaps riski ve ilişkiler üzerindeki etkiler birlikte değerlendirilir.
Evet. Değişime hazır oluşun kendisi de psikoterapinin çalışma alanlarından biridir. İlk hedef, kişinin bulunduğu noktayı anlamak ve güvenli, gerçekçi bir değişim planı oluşturmaktır.
Uygun olduğunda eş veya aile üyeleri seanslara dahil edilebilir. Amaç taraf tutmak değil; iletişim, sınırlar, güven ve destek biçimlerini daha işlevsel hâle getirmektir. Aile üyeleri için 15–20 dakikalık ücretsiz ön görüşme seçeneği de bulunmaktadır.
Başvurunun niteliği ve güvenlik koşulları uygun olduğunda online görüşmeler görüntülü olarak planlanabilir. Randevu öncesinde katılım bilgileri paylaşılır. Bazı durumlarda yüz yüze ya da tıbbi değerlendirme daha uygun olabilir.
Bu karar hekim değerlendirmesi gerektirir. Klinik psikolog ilaç reçete etmez. Özellikle alkol ve bazı maddelerde yoksunluk riski veya eşlik eden psikiyatrik belirtiler varsa psikiyatri ya da ilgili tıbbi birimlerle eşgüdüm gerekebilir.
Herkes için geçerli tek bir süre yoktur. Kullanım örüntüsü, hedefler, relaps riski, eşlik eden zorlanmalar ve günlük yaşam koşulları değerlendirilerek süreç birlikte planlanır.
İlk adım
Başvuru konusunu netleştirmek için kısa bir ön görüşme planlanabilir.
Yüz yüze görüşmeler Soğukkuyu Mahallesi’ndeki Karşıyaka Plaza’da planlanır. Bireysel seanslar genellikle 45–50 dakika sürer. Başvuru öncesinde 15–20 dakikalık ücretsiz ön görüşme ile konu, uygunluk ve süreç hakkında kısa bilgi alınabilir.